Dossier: Risicocategorieën / Onomkeerbaar
Onomkeerbare effecten — wat blijft permanent
Irreversibel = niet hersteldbaar door biologische processen, ook niet door tegen-medicatie of chirurgie. Bij medische gendertransitie zijn vrijwel alle stappen vanaf cross-sex hormonen onomkeerbaar, en ook puberteitsblokkers laten residuele effecten achter. Dit dossier somt per interventie op welke effecten blijven.
Puberteitsblokkers: deels reversibel
De claim dat GnRH-agonisten "volledig reversibel" zijn berust op het stoppen van de medicatie en hervatten van endogene puberteit. Botdichtheid herstelt echter niet volledig: Klink et al. vonden lumbale en heup-Z-scores significant onder baseline na 22 maanden behandeling. Vlot et al. bevestigden dit bij 70 adolescenten — aBMD-Z-scores daalden tijdens GnRHa en herstelden niet volledig na start cross-sex hormonen.
Verder: 96-98% van adolescenten op blokkers gaat door naar cross-sex hormonen (Carmichael 2021, de Vries 2011). Daarmee is het effect feitelijk een traject naar permanente medicalisering, niet een pauze.
Testosteron (FTM): blijvend
- Stemverlaging (laryngeale veranderingen) — permanent
- Baard- en lichaamsbeharing — permanent, ook na staken
- Clitorale groei (3-8×) — permanent
- Mannelijke kaalheid (androgenetische alopecia) — permanent
- Vaginale atrofie en mogelijk fertiliteitsverlies — deels reversibel, onzeker bij langdurig gebruik
Oestrogeen (MTF): grotendeels blijvend
- Borstgroei — permanent; mastectomie nodig voor verwijdering
- Verminderde spermatogenese en azoospermie — vaak permanent na langdurig gebruik (Adeleye 2019)
- Testikelatrofie — permanent
- Verminderde libido en erectiele functie — vaak permanent
Chirurgie: per definitie permanent
| Effect | Reversibel? | Literatuur |
|---|---|---|
| BMD-afname puberteitsblokkers | Deels — Z-scores blijven onder baseline | Klink 2015, J Clin Endocrinol Metab. DOI:10.1210/jc.2014-2439; Vlot 2017, Bone. DOI:10.1016/j.bone.2016.11.008 |
| Stemverlaging testosteron | Nee | Hancock 2011, J Voice. DOI:10.1016/j.jvoice.2010.10.010 |
| Borstgroei oestrogeen | Nee — alleen chirurgisch | de Blok 2018, J Sex Med. DOI:10.1016/j.jsxm.2018.06.009 |
| Azoospermie | Vaak nee | Adeleye 2019, F&S Reports. DOI:10.1016/j.xfre.2020.07.006 |
| Mastectomie | Nee — borstweefsel verwijderd | van de Grift 2017, Plast Reconstr Surg. DOI:10.1097/PRS.0000000000003472 |
| Vaginoplastiek (penile inversion) | Nee — penis-/scrotum-weefsel verwijderd | Buncamper 2017, Plast Reconstr Surg. DOI:10.1097/PRS.0000000000003108 |
| Phalloplastiek/donorsite | Nee — onderarm/dijbeen-litteken permanent | Morrison 2016, J Sex Med. DOI:10.1016/j.jsxm.2016.08.005 |
| FFS (gezichts-feminisering) | Nee — botstructuur veranderd | Morrison 2016, JAMA Facial Plast Surg. DOI:10.1001/jamafacial.2016.0962 |
Implicatie voor spijt en detransitie
Bij detransitie blijft de anatomie veranderd. Vandenbussche (2022) rapporteert dat 49% van detransitioners aangaf onvoldoende geïnformeerd te zijn over de permanentie. Littman (2021) vond dat 60% van detransitioners spijt had van fysieke veranderingen die niet ongedaan te maken waren. Dit maakt het beslismoment vóór start fundamenteel anders dan bij behandelingen waar staken het effect ongedaan maakt.
Zie ook
- Risicocategorieën: overzicht
- Informed consent: capaciteit en complexiteit
- Lange-termijn-risico's: gebrek aan data
- Puberteitsremmers — botdichtheid
- Detransitie — Vandenbussche 2022
Bronnen
- Klink D et al. Bone mass in young adulthood following gonadotropin-releasing hormone analog treatment and cross-sex hormone treatment in adolescents with gender dysphoria. J Clin Endocrinol Metab 2015;100:E270-5. DOI:10.1210/jc.2014-2439
- Vlot MC et al. Effect of pubertal suppression and cross-sex hormone therapy on bone turnover markers and bone mineral apparent density (BMAD) in transgender adolescents. Bone 2017;95:11-9. DOI:10.1016/j.bone.2016.11.008
- Carmichael P et al. Short-term outcomes of pubertal suppression in a selected cohort of 12 to 15 year old young people with persistent gender dysphoria in the UK. PLoS One 2021;16:e0243894. DOI:10.1371/journal.pone.0243894
- Hancock AB et al. The effects of testosterone on voice in female-to-male transgender individuals. J Voice 2011. DOI:10.1016/j.jvoice.2010.10.010
- Adeleye AJ et al. Semen parameters among transgender women with a history of hormonal treatment. F&S Reports 2019. DOI:10.1016/j.xfre.2020.07.006
- Statistics for Gender — statsforgender.org