Dossier: Risicocategorieën / Lange-termijn-onbekend
Lange-termijn-risico's: gebrek aan data
Er bestaat geen prospectief cohort met meer dan ruim twintig jaar follow-up voor adolescenten die op puberteitsblokkers zijn gestart en daarna cross-sex hormonen kregen. Extrapolatie van data uit het volwassenen-transitiecohort (gemiddeld gestart na voltooide puberteit) naar adolescenten is problematisch: case-mix, leeftijd, expositieduur en hormonale baseline verschillen fundamenteel.
Botdichtheid en fractuurincidentie
BMD-Z-scores blijven onder leeftijdsgenoten na blokkade en hervatten niet volledig na cross-sex hormonen (Klink 2015, Vlot 2017, Navabi 2021). De klinische uitkomst die telt — fractuur-incidentie op middellange en lange termijn — is niet gekwantificeerd. Navabi et al. concludeerden dat botaccretie tijdens GnRHa stilstond en dat herstel onder cross-sex hormonen onvolledig was; auteurs noemen het fractuurrisico op latere leeftijd onbekend.
Cardiovasculaire events
Het Amsterdam-cohort (Wiepjes 2018, van Velzen, Nota 2019) is het langstlopende; het toonde bij trans-vrouwen op oestrogeen een verhoogde incidentie van beroerte en hartinfarct ten opzichte van cisgender vrouwen (Nota 2019). Belangrijke beperkingen: case-mix is overwegend volwassen-gestart, ethinyl-oestradiol werd in oudere subgroepen gebruikt (inmiddels obsoleet), en moderne adolescenten-cohorten hebben langere expositieduur en andere lifestyle-factoren. Of een 30-jarige expositieduur vanaf adolescentie hetzelfde, hoger of lager risico oplevert is onbekend.
Kanker-risico
- Meningeoom — cyproteronacetaat (CPA, anti-androgeen) verhoogt meningeoom-incidentie dosis-afhankelijk (Weill 2021, BMJ). Adolescenten die jarenlang CPA krijgen lopen een onbekend cumulatief risico.
- Mammacarcinoom bij trans-vrouwen op oestrogeen — de Blok (2019, BMJ) vond verhoogde incidentie ten opzichte van cisgender mannen, lagere dan bij cisgender vrouwen. Lange-termijn-risico bij vroeg-gestarte adolescenten onbekend.
- Endometriumcarcinoom bij trans-mannen op langdurig testosteron — case reports en kleine series suggereren een mogelijk verhoogd risico bij niet-gehysterectomeerde patiënten; geen langetermijncohort.
- Prostaatcarcinoom bij trans-vrouwen onder oestrogeen — incidentie lager dan cisgender mannen maar niet nul (de Nie 2022).
Fertiliteit en reproductieve uitkomsten
Adolescenten gestart op blokkers gevolgd door cross-sex hormonen produceren geen rijpe gameten — fertiliteitspreservatie vóór blokkade is technisch beperkt mogelijk. Adeleye (2019) toonde aanhoudende azoospermie bij MTF na langdurig oestrogeen. Lange-termijn-fertiliteitsuitkomsten bij vroeg-gestarte cohorten zijn niet gerapporteerd omdat de eerste cohorten nu pas reproductieve leeftijd bereiken.
Mortaliteit
De Blok et al. (2021, Lancet Diabetes Endocrinol) rapporteerden in het Amsterdam-cohort bij trans-vrouwen bijna twee keer zo hoge mortaliteit als bij mannen uit de algemene bevolking, met hart- en vaatziekten, longkanker, hiv en suïcide als belangrijke oorzaken. Auteurs zelf benadrukten dat causaliteit niet kan worden vastgesteld en dat de bevindingen niet zonder meer extrapoleerbaar zijn naar moderne adolescenten-cohorten.
Zie ook
- Risicocategorieën: overzicht
- Onomkeerbare effecten
- Informed consent: capaciteit en complexiteit
- Hormoontherapie — oestrogeen / meningeoom (CPA)
- Hormoontherapie — cardiovasculaire risico's
- Cass Review
Bronnen
- Navabi B et al. Pubertal Suppression, Bone Mass, and Body Composition in Youth With Gender Dysphoria. Pediatrics 2021;148:e2020039339. DOI:10.1542/peds.2020-039339
- Wiepjes CM et al. Bone Mineral Density Increases in Trans Persons After 1 Year of Hormonal Treatment: A Multicenter Prospective Observational Study. J Bone Miner Res 2017;32:1252-1260. DOI:10.1002/jbmr.3102
- Nota NM et al. Occurrence of Acute Cardiovascular Events in Transgender Individuals Receiving Hormone Therapy. Circulation 2019;139:1461-1462. DOI:10.1161/CIRCULATIONAHA.118.038584
- Weill A et al. Use of high dose cyproterone acetate and risk of intracranial meningioma in women: cohort study. BMJ 2021;372:n37. DOI:10.1136/bmj.n37
- de Blok CJM et al. Breast cancer risk in transgender people receiving hormone treatment: nationwide cohort study. BMJ 2019;365:l1652. DOI:10.1136/bmj.l1652
- Wiepjes CM et al. Trends in suicide death risk in transgender people. Acta Psychiatr Scand 2020;141:486-491. DOI:10.1111/acps.13164
- Statistics for Gender — statsforgender.org