Dossier: Risicocategorieën / Lange-termijn-onbekend

Lange-termijn-risico's: gebrek aan data

Er bestaat geen prospectief cohort langer dan ongeveer 22 jaar follow-up voor adolescenten die op puberteitsblokkers zijn gestart en daarna cross-sex hormonen kregen. Extrapolatie van data uit het volwassenen-transitiecohort (gemiddeld gestart na voltooide puberteit) naar adolescenten is problematisch: case-mix, leeftijd, expositieduur en hormonale baseline verschillen fundamenteel.

Botdichtheid en fractuurincidentie

BMD-Z-scores blijven onder leeftijdsgenoten na blokkade en hervatten niet volledig na cross-sex hormonen (Klink 2015, Vlot 2017, Navabi 2021). De klinische uitkomst die telt — fractuur-incidentie op middellange en lange termijn — is niet gekwantificeerd. Navabi et al. concludeerden dat botaccretie tijdens GnRHa stilstond en dat herstel onder cross-sex hormonen onvolledig was; auteurs noemen het fractuurrisico op latere leeftijd onbekend.

Cardiovasculaire events

Het Amsterdam-cohort (Wiepjes 2018, van Velzen, Nota 2019) is het langstlopende; het toonde ongeveer 2,5× verhoogde CV-mortaliteit bij trans-vrouwen op oestrogeen vergeleken met cisgender mannen en vrouwen. Belangrijke beperkingen: case-mix is overwegend volwassen-gestart, ethinyl-oestradiol werd in oudere subgroepen gebruikt (inmiddels obsoleet), en moderne adolescenten-cohorten hebben langere expositieduur en andere lifestyle-factoren. Of een 30-jarige expositieduur vanaf adolescentie hetzelfde, hoger of lager risico oplevert is onbekend.

Kanker-risico

Meningeoom — cyproteronacetaat (CPA, anti-androgeen) verhoogt meningeoom-incidentie dosis-afhankelijk (Weill 2021, BMJ). Adolescenten die jarenlang CPA krijgen lopen een onbekend cumulatief risico.
Mammacarcinoom bij trans-vrouwen op oestrogeen — de Blok (2019, BMJ) vond verhoogde incidentie ten opzichte van cisgender mannen, lagere dan bij cisgender vrouwen. Lange-termijn-risico bij vroeg-gestarte adolescenten onbekend.
Endometriumcarcinoom bij trans-mannen op langdurig testosteron — case reports en kleine series suggereren een mogelijk verhoogd risico bij niet-gehysterectomeerde patiënten; geen langetermijncohort.
Prostaatcarcinoom bij trans-vrouwen onder oestrogeen — incidentie lager dan cisgender mannen maar niet nul (de Nie 2022).

Fertiliteit en reproductieve uitkomsten

Adolescenten gestart op blokkers gevolgd door cross-sex hormonen produceren geen rijpe gameten — fertiliteitspreservatie vóór blokkade is technisch beperkt mogelijk. Adeleye (2019) toonde aanhoudende azoospermie bij MTF na langdurig oestrogeen. Lange-termijn-fertiliteitsuitkomsten bij vroeg-gestarte cohorten zijn niet gerapporteerd omdat de eerste cohorten nu pas reproductieve leeftijd bereiken.

Mortaliteit

Wiepjes et al. (2020, Eur J Endocrinol) rapporteerden in het Amsterdam-cohort verhoogde mortaliteit (HR 1,8 vs cisgender), met cardiovasculaire ziekten, kanker en suïcide als hoofdoorzaken. Auteurs zelf benadrukten dat causaliteit niet kan worden vastgesteld en dat de bevindingen niet zonder meer extrapoleerbaar zijn naar moderne adolescenten-cohorten.

Zie ook

Bronnen

Navabi B et al. Pubertal Suppression, Bone Mass, and Body Composition in Youth With Gender Dysphoria. Pediatrics 2021;148:e2020039339. DOI:10.1542/peds.2020-039339
Wiepjes CM et al. Bone Mineral Density Increases in Trans Persons After 1 Year of Hormonal Treatment: A Multicenter Prospective Observational Study. J Bone Miner Res 2017;32:1252-1260. DOI:10.1002/jbmr.3102
Nota NM et al. Occurrence of Acute Cardiovascular Events in Transgender Individuals Receiving Hormone Therapy. Circulation 2019;139:1461-1462. DOI:10.1161/CIRCULATIONAHA.118.038584
Weill A et al. Use of high dose cyproterone acetate and risk of intracranial meningioma in women: cohort study. BMJ 2021;372:n37. DOI:10.1136/bmj.n37
de Blok CJM et al. Breast cancer risk in transgender people receiving hormone treatment: nationwide cohort study. BMJ 2019;365:l1652. DOI:10.1136/bmj.l1652
Wiepjes CM et al. Trends in suicide death risk in transgender people. Acta Psychiatr Scand 2020;141:486-491. DOI:10.1111/acps.13164
Statistics for Gender — statsforgender.org