Hormoontherapie / Cardiovasculair
Oestrogeen: beroerte en myocardinfarct
Twee grote cohortstudies (Kaiser Permanente en Amsterdam) tonen verhoogde incidentie van ischemische beroerte en myocardinfarct onder transvrouwen die oestrogeentherapie gebruiken, ten opzichte van zowel cismannen als ciswomen.
HR beroerte vs cisman
1,8
Getahun 2018
HR beroerte vs ciswoman
2,2
Getahun 2018
HR MI vs ciswoman
2,5
Nota 2019 Circulation
Kaiser Permanente-cohort
Getahun et al. (Annals of Internal Medicine, 2018, n=2.842 transvrouwen, mediane follow-up 4,0 jaar) vonden een hazard ratio voor ischemische beroerte van 1,8 (95% BI 1,2-2,6) ten opzichte van cismannen en 2,2 (95% BI 1,3-3,6) ten opzichte van ciswomen. De HR steeg na meer dan zes jaar follow-up tot 3,4 vergeleken met ciswomen, wat duidt op een dosis-tijd-effect.
Amsterdam-cohort
Nota et al. (Circulation, 2019, n=2.517 transvrouwen, mediane follow-up 9 jaar) rapporteerden een tweemaal hogere myocardinfarct-incidentie dan bij ciswomen (SIR 2,64; 95% BI 1,81-3,72) en een tweemaal hogere beroerte-incidentie (SIR 2,42; 95% BI 1,65-3,42). De auteurs benadrukken dat de incidentie in absolute zin lager bleef dan bij cismannen voor MI, maar het cardiovasculaire risicoprofiel van transvrouwen verschilt structureel van ciswomen.
| Uitkomst | Studie | HR/SIR vs cisman | HR/SIR vs ciswoman |
|---|---|---|---|
| Ischemische beroerte | Getahun 2018 | 1,8 (1,2-2,6) | 2,2 (1,3-3,6) |
| Ischemische beroerte | Nota 2019 | 1,80 (1,28-2,46) | 2,42 (1,65-3,42) |
| Myocardinfarct | Nota 2019 | 0,84 (0,55-1,22) | 2,64 (1,81-3,72) |
| Cardiovasculaire mortaliteit | Asscheman 2011 | 1,64 (1,43-1,87) | n.v.t. |
Conjugated estrogens versus estradiol
De Getahun-cohort gebruikte aanvankelijk orale conjugated equine estrogens (Premarin), een formulering met sterker protrombotisch en pro-atherogeen profiel dan bio-identiek 17-beta-estradiol. Sinds circa 2010 wordt in Europa vrijwel uitsluitend estradiol voorgeschreven (oraal, transdermaal, of injecties). Vergelijkende harde eindpunt-data tussen formuleringen ontbreken; het advies leunt op surrogaateindpunten (D-dimeer, factor VII, CRP).
"Excess risk of cardiovascular events appears most pronounced for stroke and venous thromboembolism, with onset within two years of initiating estrogen therapy."
Risicostratificatie
- Hypertensie en dyslipidemie: pre-therapie screening Endocrine Society 2017
- Roken: gecontraindiceerd boven 35 jaar bij orale formuleringen
- Diabetes type 2: onafhankelijk risico-multiplicator
- Familiaire cardiovasculaire belasting onder 55 jaar
Zie ook
Bronnen
- Getahun D et al. Cross-sex hormones and acute cardiovascular events in transgender persons. Annals of Internal Medicine 2018;169(4):205-213. DOI: 10.7326/M17-2785
- Nota NM et al. Occurrence of acute cardiovascular events in transgender individuals receiving hormone therapy. Circulation 2019;139(11):1461-1462. DOI: 10.1161/CIRCULATIONAHA.118.038584
- Asscheman H et al. A long-term follow-up study of mortality in transsexuals receiving treatment with cross-sex hormones. European Journal of Endocrinology 2011;164(4):635-642. DOI: 10.1530/EJE-10-1038
- Hembree WC et al. Endocrine Society Clinical Practice Guideline. JCEM 2017;102(11):3869-3903. DOI: 10.1210/jc.2017-01658
- Connelly PJ et al. Gender-affirming hormone therapy, vascular health and cardiovascular disease. Hypertension 2019;74(6):1266-1274. DOI: 10.1161/HYPERTENSIONAHA.119.13080
- statsforgender.org — cardiovasculaire uitkomsten