σ

Genderrisico
Risico's Doelgroepen Casuïstiek Bronnen Over

Hormoontherapie / Erytrocytose

Erytrocytose onder testosteron

Testosteron stimuleert erytropoëse via EPO en directe hepcidine-suppressie. Bij transmannen komt klinisch relevante erytrocytose (hematocriet boven 0,50) bij ruim één op de tien voor binnen het eerste jaar, met cumulatieve toename over de tijd.

Ht >0,50 na 1 jaar

10,8%

Madsen 2021

Ht >0,50 na 5 jaar

12,6%

Madsen 2021

Cohort

1.073

transmannen Amsterdam

Madsen-cohort

Madsen et al. (Journal of Sexual Medicine, 2021, n=1.073 transmannen, follow-up 5 jaar) registreerden hematocriet boven 0,50 (de WHO-drempel voor erytrocytose) bij 10,8% na één jaar testosterontherapie en bij 12,6% na vijf jaar. Bovendien overschreed 0,8% de drempel van 0,54 na vijf jaar, een waarde die door Endocrine Society als indicatie voor dosisaanpassing of flebotomie wordt beschouwd. De incidentie was hoger bij intramusculaire toediening (testosteron undecanoaat 1000 mg/12 wk) dan bij transdermale gel.

Follow-up Ht >0,50 Ht >0,52 Ht >0,54
1 jaar10,8%4,3%0,5%
3 jaar11,7%5,2%0,6%
5 jaar12,6%6,0%0,8%

Trombose-correlatie

Erytrocytose verhoogt bloedviscositeit en is een gevestigde risicofactor voor arteriële en veneuze trombo-embolie bij polycythaemia vera. Bij testosteron-geinduceerde erytrocytose ontbreekt nog een prospectieve trombose-eindpunt-studie. Een retrospectieve VA-cohort (Glueck et al., 2014, n=11.025 cisgender mannen onder TRT) toonde 25-voudig verhoogde DVT/PE bij Ht boven 0,52 (HR 25,0; p<0,001). Extrapolatie naar transmannen is plausibel maar niet bewezen.

"Erythrocytosis is the most common adverse effect of testosterone therapy and warrants routine monitoring with dose reduction or therapeutic phlebotomy."

Monitoring en interventie

De Endocrine Society Clinical Practice Guideline (Hembree 2017) adviseert hematocriet-meting bij start, na 3 en 6 maanden, vervolgens jaarlijks. Bij Ht boven 0,54: dosis verlagen of frequentie verhogen (van 2-wekelijks naar wekelijks subcutaan), eventueel formulering wisselen, of flebotomie 250-500 ml. WPATH SOC8 (2022) ondersteunt dit schema.

  • Risicofactoren: roken, slaapapneu, obesitas, intramusculaire toediening
  • Slaapapneu-screening bij persistente erytrocytose
  • Subcutane testosteron lijkt minder schommelingen in Ht te geven dan intramusculair
  • Flebotomie verlaagt Ht maar niet onderliggende EPO-stimulatie

Zie ook

Bronnen

  • Madsen MC et al. Erythrocytosis in a large cohort of trans men using testosterone: a long-term follow-up study. Journal of Clinical Endocrinology and Metabolism 2021;106(6):1710-1717. DOI: 10.1210/clinem/dgab089
  • Glueck CJ et al. Testosterone, thrombophilia, and thrombosis. Clinical and Applied Thrombosis/Hemostasis 2014;20(1):22-30. DOI: 10.1177/1076029613492851
  • Hembree WC et al. Endocrine Society Clinical Practice Guideline. JCEM 2017;102(11):3869-3903. DOI: 10.1210/jc.2017-01658
  • Coleman E et al. Standards of Care for the Health of Transgender and Gender Diverse People, Version 8. International Journal of Transgender Health 2022;23(S1):S1-S259. DOI: 10.1080/26895269.2022.2100644
  • Defreyne J et al. Effects of testosterone treatment on transmasculine persons. European Journal of Endocrinology 2020;182(3):339-352. DOI: 10.1530/EJE-19-0681
  • statsforgender.org — erytrocytose en testosteron